چمكی لە مژووی خويَندنی كوردی ن/عەلی شامیل نانەوا ... وتار
چمكی لە مژووی خويَندنی كوردی
ن/عەلی شامیل نانەوا
لةطةلَ سةركةوتني شؤرشي كورد و دان ثيَناني حكومةتي ثيَشوو و دةركردني بةيان نامةي 11ي ئاداري سالَي 1970 لةم شارةي ئيَمةش دا قوتابخانة كوردي كرايةوة , بؤمندالَة ضاو طةشةكاني كورد . 1- قوتابخانةي سةربةستي كة بةرِيَوةبةرةكةي مامؤستا سةلآح عزةدين بوو .2- قوتابخانةي هةندريَن كة بةرِيَوةبةرةكةي مامؤستا نةجمةدين محةمةد بوو . 3- قوتابخانةي ئاوةسثي كضان . بيرمة ئةكات لة سةرةتايي بووم (بةشي عةرةبي) باوكم هات و دةستي طرتم و لةو قوتابخانةية هيَنامية دةرةوة و لةرِيَطةيش دةفلسي ثيَدام ئةمة جطة لة دةفلسةكةي بةياني و يةكسةر بردمية قوتابخانةي سةربةستي و لة ذوري بةرِيَوةبةر هةنديَ قسةيان كرد و بةرِيَوةبةريش زةنطيكي ليَدا و فةرِاشةكة هات وتي : بيبة بؤ ثؤل . سالَ هات و رؤيشت حكومةتي رةفتار فاشيستي بةغا لة بةلَيَنةكاني خؤي ثةشيمان بووة وة و فيَلَي لة كورد كرد و مامؤستاكانمانيش ثةرتةوازة بوون و ئيَمةش طةيشتبووينة ثؤلي شةشةم بةرِيَوةبةري تازة (محمةد رةشيد) هات و دةستي كرد بة جويَندان بة كورد و سةركردايةتيَكةي و ديوت ئيَستا لة كةركوكيش رزطارمان بوو و سةربة تكريتين , خويَندن بة كوردي نية و هةر رؤذةي ضةن كةسيَكماني بانط دةكرد بؤ ذورةكةي خؤي و يةكةمجار بة هيَمني ئنجا بة ليَدان بؤ ضاو ترسيَن كردنمان بؤ ئةوةي كة واذؤي بكةين كة ئيَمة خؤمان ئةمانةويَ بةعةرةبي بخويَنين . نزيكةي دوومانط ئةو رةفتارةي لةطةلَ كردين , ئنجا وتي سةطبابينة وةرن كامتان ئةتوانيَ خؤي , ياخود باوكي سبةي نوسراو دةكةم بؤ تكريت بؤ ئةوةي بةس تةنها ئةمسالَ بةكوردي بخويَنن و ضونكة كات نةماوة و ثؤلي شةشيش بة كالَؤرياية . بةهةر حالَ نوسراو رؤيشت و هاتةوة كة تةنها ئةو سالَة بةكوردي خويَندن هةبيَت , تاقي كردنةوة كرا و زؤربةي زؤرمان (ناجح) بووين و ئنجا ئةبيَ برؤين بؤ يةكي ناوةندي هةر كة ضووين يةكسةر كاتبكة (حةيدةر) وتي باش بزانة كورديمان نية و سةرمان مةيةشيَنن . ديسانةوة بةناضاري سةرداني تكريت كرا و كةئةمة دوا قؤناغي كوردية ليَيان طةرِيَن تاكو سيَي ناوةنديش تةواو بكةن , تكريت رازي بوو بةو شةرتةي خؤمان مامؤستا دابين بكةين . ناوةندي (ابن خلدون) ئةوكات بةرِيَوةبةرةكةي (اكبر كةوسةر) و جيَطرةكةيشي (عةدنان تةرفي) بوو تومةز لةذيَرةوة لةطةلَ حيزبي (الدعوة)داية بؤ ثةردة ثؤشي و هةلَخةلَةتاندني بةعسييان جامي غةزةبي دةرشتة سةر ئيَمة بةهةق و ناهةق قسةي ثيَدةوتين , وتي ثؤلمان نية و دواجار بةلالوتيَكةوة وتي ثولة مةتروكةكةتان ثيَ دةدةم بةشةرتيَ خؤتان ثاكي بكةنةوة , رازي بووين . مامؤستايان : م. هوشيار وانةي جةبر و ئةندازةي ثيَ دةوتين م. محةمةد كفراوي كيميا و فيزياي ثيَ دةوتين م. لةتيف ئنطليزي ثيَ دةوتين م. رةشيد جومعة كوردي ثيَ دةوتين مامؤستاياني ناوبراو هةموويان كوردبوون و يارمةتي دةري سةرةكي ئيَمة بوون , ضونكة خؤيان لةبةشة عةرةبيَكة دةرسيان دةوتةوة بةلآم لةبةر ئيَمة ئةو ئةركةشيان دةكيَشا . هةر ضؤنيَ بوو دووسالَمان تةواو كرد و ضوين بؤ ثؤلي سيَي ناوةندي , لةبةر كةك شةنسي ئيَمة رؤ>يَك دةمة قالَةيةك دةبيَ لة نيَوان م . هوشيار و م. محةمةد . طواية م. محةمةد كفراوي وتويةتي ئيَمة بؤ خؤمان بةوانةوة بخةينة ذيَر ضاوديَري و ترسةوة هوشياريش رازي نةبووة ليَي . تاكو لة ئةنجامدا هةردوكيان لة رقي يةكتر خؤيان نةقلَ كرد (زطورت بوون و لة خانوةكةي تةقي سةرتاشدا ثيَكةوة بوون ) و دواتريش مامؤستا لةتيف ئةويش خؤي نةقلَ كرد , ئيَمةيان داية دةستي قةدةر . لة ثؤلي سيَي ناوةندي بةرِيَوةبةري تازة (سةباح كةشكول) وتي ئةبيَ خؤتان مامؤستا ثةيدا بكةن و (خؤشبةختانة) اضتماعيات ( جطرافيا , ميَذوو , ثةروةردةي نيشتيماني ) بووةتة عةرةبي و خؤشم دةرستان ثيَ دةلََََيَم بةهةناسة ساردي قبولَمان كرد مامؤستايان : م. رةشيد جومعة م. قادر مامؤستاي شةهيد فواد جومعةرؤلَي سةرةكييان بيني لةثةروةردة كردن و دةرس داني ئيَمة , دةيان وت ئةبيَ ضالاكانة بخويَنن ضونكة كيَ دةرنةضي لة تاقي كردنةوة ئةبيَ لة قوتابخانة دةربضي ضونكة لة دواي ئيَمةوة كوردي نيية . ثؤلي سيَمان تةواو كرد و بةناضاري رومان كردة (كةركوك , يان تكريت) ضونكة ئةوكات لة خورماتوو (صناعة ) نةبوو بةهةزار رةزالةت و دةردة سةري و هةذاري و هةلَطردني قامووس توانيومان لة ويَش بيسةلميَنين كة توانا دارين و هةر دةبيَ سةر بكةوين و سةركةوتينيش . ئنجا لةدواي ثرؤسةي ئازادي ئيَراق , لة خورماتوو ثةيمانطاي مامؤستايان كرايةوة ضوينة ئةويش بة سةركةوتووي ئةو دووسالَةمان بةزماني خؤمان (بةشي كوردي) تةواو كرد . كةضي تاكو ئيَستايش بة شةهادةكانمانةوة دةسورِيَنةوة و كةس مةرحةبامان ناكات و كاتي خؤيشي لة بةر كورد بوون و بة بةعسي نةبوون دايان نةدةمةزراندين .